Nierzadko zdarzają się sytuacje, w których dotychczasowa forma prowadzenia biznesu przestaje odpowiadać realnym potrzebom przedsiębiorstwa. Spółka jawna, która na początku działalności była wygodnym rozwiązaniem dla dwóch lub kilku wspólników, po latach bywa źródłem problemów organizacyjnych albo zwyczajnie – przestaje mieć sens ekonomiczny. W takich sytuacjach pojawia się pytanie: czy można zmienić spółkę jawną w jednoosobową działalność gospodarczą? Odpowiedź brzmi: tak, można dokonać takiej zmiany, jednak nie będzie to przekształcenie w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych.
Dlaczego nie można „normalnie” przekształcić spółki jawnej w JDG?
Kodeks spółek handlowych przewiduje możliwość przekształcania spółek handlowych w inne spółki handlowe. Możliwe jest więc np. przekształcenie spółki jawnej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością albo komandytową. Nie istnieje jednak procedura ustawowa umożliwiająca bezpośrednie przekształcenie spółki jawnej w jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) osoby fizycznej. Wynika to z faktu, że JDG nie stanowi odrębnego podmiotu prawnego (jak spółka), lecz jest po prostu działalnością prowadzoną bezpośrednio przez konkretną osobę fizyczną.
Ma to bardzo istotne znaczenie praktyczne. W przypadku przekształcenia spółki dochodzi co do zasady do zachowania ciągłości prawnej — ten sam podmiot funkcjonuje dalej w nowej formie organizacyjnej. Przy przejściu ze spółki jawnej na JDG sytuacja wygląda inaczej. Nie dochodzi tutaj do kontynuowania działalności przez ten sam podmiot, lecz do rozwiązania spółki jawnej i rozpoczęcia prowadzenia działalności w formie JDG przez jednego ze wspólników. Dlatego też zmiany spółki jawnej w JDG nie należy utożsamiać z przekształceniem w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych- w tym przypadku używanie określenia „przekształcenie” ma charakter wyłącznie potoczny. W praktyce omawiana zmiana niesie ze sobą konieczność ponownego uporządkowania wielu kwestii związanych z prowadzonym biznesem, w szczególności dotyczących majątku, zobowiązań, umów oraz relacji z kontrahentami i instytucjami finansowymi.
Jak wygląda proces zmiany spółki jawnej w JDG w praktyce?
Ustalenie zasad zakończenia działaności spółki jawnej
Proces zmiany spółki jawnej w JDG rozpoczyna się od ustalenia pomiędzy wspólnikami podstawowych zasad zakończenia działalności spółki i dalszego prowadzenia biznesu. Już na tym etapie warto określić:
- czy przedsiębiorstwo zostanie przejęte przez jednego ze wspólników, a jeżeli tak — na jakich zasadach,
- w jaki sposób zostanie rozliczony majątek,
- kto przejmie zobowiązania,
- co stanie się z umowami, w tym leasingu, czy pracownikami.
Brak precyzyjnych ustaleń w tym zakresie bardzo często prowadzi do późniejszych sporów pomiędzy byłymi wspólnikami.
Rozwiązanie spółki jawnej
Rozwiązanie spółki jawnej co do zasady wymaga podjęcia jednomyślnej uchwały przez wspólników. W zależności od przyjętego wariantu możliwe jest zarówno przeprowadzenie likwidacji, jak i rozwiązanie spółki bez jej przeprowadzania.
Likwidacja spółki jawnej jest formalnym i wieloetapowym procesem. Obejmuje m.in. otwarcie likwidacji, powołanie likwidatorów, zgłoszenie likwidacji do KRS, sporządzenie bilansów, wezwanie wierzycieli, spłatę zobowiązań oraz wykreślenie spółki z rejestru. W praktyce może trwać od kilku do kilkunastu miesięcy. Dlatego w obrocie gospodarczym znacznie częściej wybierane jest rozwiązanie spółki bez przeprowadzania likwidacji, co jest możliwe jeśli wspólnicy pozostają zgodni co do sposobu podziału majątku spółki i wzajemnych rozliczeń. W uchwale wspólników określa się wówczas m.in. dzień rozwiązania spółki, sposób podziału majątku spółki, zasady rozliczeń oraz wskazanie osoby odpowiedzialnej za dokumentację spółki po jej wykreśleniu z KRS. Jest to rozwiązanie szybsze i praktycznie standardowe w sytuacjach, gdy jeden ze wspólników przejmuje biznes i kontynuuje go w formie JDG. W pierwszej kolejności warto jednak sprawdzić, czy umowa spółki przewiduje określony sposób jej rozwiązania. Jeżeli umowa nie dopuszcza rozwiązania spółki bez przeprowadzenia likwidacji, konieczna może okazać się jej zmiana poprzez dodanie postanowienia umożliwiającego zakończenie działalności w trybie art. 67 § 1 Kodeksu spółek handlowych.
Podział majątku spółki jawnej
Kluczowym elementem całego procesu jest ustalenie sposobu podziału majątku. W przypadku chęci kontynuowania działalności przez jednego ze wspólników, najczęściej przejmuje on całe przedsiębiorstwo i kontynuuje działalność w ramach JDG, a pozostali wspólnicy otrzymują spłatę. Istotnym jest także uregulowanie lub zabezpieczenie zobowiązań wobec wierzycieli. Przedsiębiorcy często błędnie zakładają, że wykreślenie spółki z KRS powoduje definitywne wygaśnięcie odpowiedzialności za jej zobowiązania. Tymczasem wspólnicy spółki jawnej ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki również po jej rozwiązaniu.
Wykreślenie spółki jawnej z KRS
Ostatnim krokiem w procedurze rozwiązania spółki jawnej będzie jej wykreślenie z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. W tym celu konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku do właściwego sądu rejestrowego oraz uiszczenie opłaty sądowej. Dopiero z chwilą wykreślenia spółki z rejestru formalnie kończy ona swój byt prawny.
Założenie JDG przez wspólnika
Po zakończeniu funkcjonowania spółki jawnej, wspólnik kontynuujący działalność jednoosobowo rejestruje ją w CEIDG. W tym miejscu pojawia się istotna kwestia praktyczna — jednoosobowa działalność gospodarcza funkcjonuje pod własnym numerem identyfikacji podatkowej (NIP). NIP spółki jawnej nie przechodzi na jednoosobową działalność gospodarczą wspólnika, jak ma to miejsce przy przekształceniach w rozumieniu kodeksu spółek handlowych, co może wiązać się z istotnymi wyzwaniami organizacyjnymi.
Co zatem z umowami, kontrahentami i pracownikami?
Mimo że działalność gospodarcza jest kontynuowana przez tę samą osobę- wspólnika prowadzącego wcześnej sprawy spółki jawnej, zmiana formy prawnej powoduje konieczność odrębnego uregulowania relacji z kontrahentami i instytucjami. W zależności od treści dotychczasowych umów, konieczne może okazać się ich ponowne negocjowanie, zawarcie nowych porozumień lub dostosowanie istniejących ustaleń do nowej formy prowadzenia działalności. W praktyce dotyczy to zarówno bieżących kontraktów handlowych, jak i relacji z bankami, leasingodawcami czy kluczowymi partnerami biznesowymi. W przypadku pracowników zastosowanie znajdzie najczęściej art. 23¹ Kodeksu pracy, regulujący przejście zakładu pracy na nowego pracodawcę.
Kiedy zmiana ze spółki jawnej na JDG ma sens?
Najczęściej przedsiębiorcy decydują się na przejście ze spółki jawnej na JDG, gdy jeden ze wspólników w dwuosobowej spółce nie chce dalej uczestniczyć w prowadzeniu działalności, spółka faktycznie prowadzona jest już tylko przez jedną osobę, skala działalności istotnie się zmniejszyła albo dalsze funkcjonowanie spółki przestaje być ekonomicznie uzasadnione. Częstym powodem wyboru JDG jest wówczas prostszy model prowadzenia działalności, w tym mniej sformalizowane zasady księgowości i bieżącej obsługi przedsiębiorstwa.
| Warto zaznaczyć, że nie zawsze JDG będzie najlepszym rozwiązaniem. W części przypadków korzystniejsze okazuje się np. przekształcenie spółki jawnej w spółkę z o.o., zwłaszcza gdy przedsiębiorcy zależy na ograniczeniu odpowiedzialności osobistej lub kontynuowaniu działalności pod tym samym numerem identyfikacji podatkowej (NIP). |
Skutki podatkowe – o czym przedsiębiorcy często zapominają?
Przekazanie majątku spółki jawnej do JDG może wywoływać skutki podatkowe w zakresie podatku PIT, VAT czy PCC w zależności od podjętych czynności. W wielu przypadkach możliwe jest przeprowadzenie całej operacji w sposób podatkowo neutralny, ale wymaga to wcześniejszego zaplanowania struktury transakcji i odpowiedniej dokumentacji.
Podsumowanie
„Przekształcenie” spółki jawnej w JDG jest możliwe wyłącznie w sensie gospodarczym – nie jako przekształcenie przewidziane przez Kodeks spółek handlowych. W praktyce oznacza to rozwiązanie spółki jawnej i rozpoczęcie prowadzenia jednoosobowej działaności gospodarczej jednego ze wspólników. Choć procedura może wydawać się prosta, w praktyce wymaga dokładnego przeanalizowania kwestii korporacyjnych, majątkowych oraz podatkowych. Źle przeprowadzony proces może prowadzić do sporów pomiędzy wspólnikami albo nieoczekiwanych konsekwencji, nawet długo po rozwiązaniu spółki.